Текст
«Ақмола облысы білім басқармасының Көкшетау қаласы бойынша білім бөлімінің жанындағы Көкшетау қаласының «Нұр бала" бөбекжайы»мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны
Государственное коммунальное казенное предприятие «Ясли-сад "Нұр бала» города Кокшетау при отделе образования по городу Кокшетау управления образования Акмолинской области»
Мектеп жасына дейінгі балалардағы сөйлеу бұзылыстарын ерте диагностикалау және түзету
Құрметті ата-аналар!
Көбіміз баланың 3 жасқа дейін «өздігінен сөйлей бастайды» деп күтеміз. Бірақ заманауи логопедия: күту — уақытты жоғалту дейді. Ерте диагностика (2,5 жастан 4 жасқа дейін) — бұл үкім емес, жол картасы. Мәселені неғұрлым ерте байқасақ, ми икемді болғандықтан, оны ойын түрінде түзету оңайырақ.
ДИАГНОСТИКАНЫҢ 3 «АЛТЫН» ӘДІСІ (Нені тексереміз?)
Логопед ретінде мен дыбыстарды емес, алғышарттарды тексеремін:
- «Жаңғақ» сынағы (Артикуляциялық моторика). Баланы аузын үлкен ашуға, күлімдеп, тілін «күрек» қылып шығаруға шақырамын. Тіл әлсіз, қимылсыз немесе пішінін ұстамаса — ауыз бұлшықеттері сөйлеуге дайын емес деген белгі.
- «Не дыбысталады?» ойыны (Фонематикалық есту). Баланың артынан қоңырау және ысқырық дыбыстарын шығарамын. Егер ол дыбыстарды шатастырса немесе бұрылмаса — сөйлеуге деген назары төмен.
- «Сөз тіркесі» тесті (Импрессивті сөйлеу). Тапсырма беремін: «Маған қызыл текшені бер, ал көкті орындыққа қой». Егер бала 2 әрекеттің орнына тек 1-ін орындаса — сөйлеуді түсінуде қауіп бар.
СӘЙЛЕУДІ ДАМЫТУҒА АРНАЛҒАН 3 ҮЗДІК ЖАТТЫҒУ (ҮЙДЕ ЖАСАҢЫЗ!)
Бұл жаттығулар тілге арналған жаттығулардың орнына жүреді. Күніне 5 минут ойнаймыз, бірақ КҮН САЙЫН.
1. «Тәтті тосап» (Тілді көтеру үшін)
Күлімдеңіз, аузыңызды ашыңыз. Тілмен жоғарғы ерінді жоғарыдан төмен қарай жалаймыз (тосапты жалағандай). Төменгі жақ қозғалмауы керек! 10-ға дейін санаймыз.
Не үшін: Бұл [Р], [Ш], [Ж] дыбыстарына жауапты бұлшықеттерді нығайтады.
2. «Жаңғырық» (Есту және тыныс алу үшін)
Қарсы тұрыңыз. Сіз дауыстап буынды айтасыз (мысалы, ПА-ПА), ал бала тыныш қайталайды (ормандағы жаңғырықтай). Содан кейін орын ауыстырыңыз: бала дауыстап, сіз тыныш айтасыз.
Не үшін: Дауыс күшін реттеуге және айырмашылықты естуге үйретеді.
3. «Қозғалтқышты іске қос» (Тыныс жаттығуы)
Бетіңізді үрлеп, «В-В-В-В» деп дыбыстап, ерніңізді дірілдете отырып ауаны шығарыңыз. Немесе жел диірменіне ұзақ әрі қатты үрлеңіз.
Не үшін: Бұл ұзақ сөздер мен сөйлемдерді айтудың негізі — дұрыс тыныс шығаруды жаттықтырады.
ҚАУІПТІ БЕЛГІЛЕР (ҚАШАН ЛОГОПЕДКЕ ЖҮГІРУ КЕРЕК?):
- 3 жасында тек «ыңырану» немесе тек 10 сөз ғана айтады.
- Тек ұсақталған тамақ жейді (нашар шайнайды) — бұл жақ бұлшықеттерінің әлсіздігі.
- Аузы жиі ашық тұрады, күндіз де сілекейі ағады.
Есте сақтаңыз: Ең жақсы логопед — бұл сіз өзіңіз! Баламен көз деңгейінде сөйлесіп, әр сөзді анық айтыңыз. «Балаша» сөйлемеңіз — дұрыс сөйлеңіз, бала сізді көшіреді!