Мектеп жасына дейінгі балалардың әлеуметтік-эмоционалды дамуы

Тақырыбы: «Мектеп жасына дейінгі балалардың әлеуметтік-эмоционалды дамуы»

Құрметті ата-аналар!

Психолог ретінде менен жиі сұрайды: «Балам тыңдап, бос нәрсеге жыламауы үшін не істеу керек?». Мен әрқашан былай жауап беремін: біздің міндетіміз — эмоцияны алып тастау емес, балаға онымен өмір сүруді үйрету. Әлеуметтік-эмоционалды даму — бұл өз сезімін және басқалардың сезімін түсіну қабілеті. Онсыз ең ақылды бала да ұжымда адасып қалады.

АТА-АНАЛАРДЫҢ ЭМОЦИОНАЛДЫ ТӘРБИЕДЕГІ 3 БАСТЫ ҚАТЕЛІГІ

1. Сезімге тыйым салу. «Жылама», «Қорықпа», «Ұлдар жыламайды» деген сөздер.
   Салдары: Бала эмоцияны ішке жұтады, содан себепсіз истерика немесе психосоматика (іш ауруы) пайда болады.
2. Тым қатты қорғау. Әр құлауды алдын ала ескертеміз: «Барма! Құлайсың!». Бала қорқыныш пен тәуекелді танымауды үйренбей, мазасызданады.
3. Тұрақсыздық. Бүгін шашырап жатқан ойыншықтар үшін ұрысамыз, ертең байқамаймыз. Бала бағдарын жоғалтады, әлем хаосты болып көрінеді — бұл агрессия туғызады.

ПСИХОЛОГТАН 5 «ЭМОЦИОНАЛДЫ ҚҰРАЛ»

Бұл жаттығулар насихаттың орнына жүреді.

1. «Эмоция әліпбиі» (3 жастан)
Кітаптардағы жануарларды ғана емес, адамдардың жүзін қараңыз. Сұраңыз: «Бала қуанышты ма, әлде мұңайып па? Неге?». Сосын эмоцияны өз бетіңізден көрсетіңіз, бала қайталасын.
Мағынасы: Бейвербалды сигналдарды (мимиканы) оқуды үйретеміз.

2. «Ашу стақаны» (агрессияға)
Пластик стақан алыңыз. Айтыңыз: «Ашуланғанда, ашуыңды осыған құй» (бала стақанды мыжып, жаншуды бастайды). Бұл ширығуды қауіпсіз шығару.
Мағынасы: Ашуға құқық береміз, бірақ оны адамдарға емес, затқа бағыттаймыз.

3. «Жақсылық қоржыны»
Банка алыңыз. Күн сайын бір жақсы іс үшін (ойыншықпен бөлісу, құшақтау, аяу) тас/бұршақ салыңыз. Апта соңында жинағанды санаңыз.
Мағынасы: Назарды қателікке емес, жақсы әрекеттерге аударамыз.

4. «"Сен-хабар" ережесі»
«СЕН жамансың» демей, «Маған ойыншықтар шашылғанда ҚЫЙЫН». Баланы кінәламай, өз сезіміміз туралы айтамыз — бұл қорғанысты жояды.

5. «Эмоциялық әткеншек ойыны»
Егер бала жыласа, қасына отырып: «Көріп тұрмын, саған қатты ауырады/ренжіді. Мен жанындамын» деңіз. 2 минут оның эмоциясында бірге болыңыз. Бірден жұбатып кетпеңіз — сыртқа шығуына мүмкіндік беріңіз. Бұл әлемге деген сенімділікті қалыптастырады.

ӘЛЕУМЕТТЕНУ (ДОСТЫҚ) ТУРАЛЫ

Мектеп жасына дейінгі басты дағды — келісе білу. Бала бөліспесе — бұл 3 жасқа қалыпты. 4 жаста ұрысса — бұл көмек шақыруы (сөздер жетіспейді).
Менің әдісім: балаға құмсалғыштағы үш сиқырлы сөзді үйретіңіз:

1. «Маған мынаны ойнауға рұқсат па?» (рұқсат сұрау).
2. «Айырбастайық» (ымыра).
3. «Маған ұнамайды, мен кетіп барамын» (жанжалдан қауіпсіз шығу).

 ҚЫЗЫЛ КАРТА (ҚАШАН ПСИХОЛОГКЕ ЖҮГІРУ КЕРЕК?):

• Бала жануарларға немесе кішілерге үнемі ауыртады және кінә сезінбейді.
• Құрбыларымен араласудан бас тартады (бөлмеде жалғыз отырады).
• Қатты мазасызданады: тырнақты тістейді, шашын жұлады, 4 жастан кейін де сізді бір қадамға жібермейді.

Бас идея: Эмоционалды интеллект IQ-дан маңызды. Өз сезімін түсінетін тыныш бала мектепте және өмірде тез бейімделеді. Сіздің міндетіңіз — «эмоционалды контейнер» болу: кез келген сезімді, тіпті ең қиынын да қабылдау.